Trafik Sigortası Poliçe Limitin Aşan Zarardan Sorumluluk
TRAFİK SİGORTASI POLİÇE LİMİTİNİ AŞAN ZARARDA SÜRÜCÜ VE İŞLETENİN SORUMLULUĞU
İÇİNDEKİLER
1. Sigortacının Sorumluluğu Poliçe Limiti İle Sınırlıdır
2. Limiti Aşan Kısımdan Kimler Sorumludur?
3. Teminat Kapsamı Dışında Kalan Zararlar
4. İhtiyari Mali Sorumluluk (İMM) Sigortası Olması Hali
5. Usul: Komisyon, Mahkeme ve Mahsup
6. Sonuç
Zorunlu mali sorumluluk (trafik) sigortası, zarar görenin zararını sınırsız karşılamaz; sigortacı yalnızca kaza tarihinde geçerli poliçe teminat limitine kadar ödeme yapar. Zarar bu limiti aştığında, aşan kısmın kimden isteneceği uygulamada sıkça tartışılmaktadır. Bu makalede, poliçe limitini aşan zarardan sürücünün, işletenin ve varsa ihtiyari mali sorumluluk sigortacısının sorumluluğu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu hükümleri ve Yargıtay kararları çerçevesinde kısaca incelenecektir.
1. Sigortacının Sorumluluğu Limitle Sınırlıdır
Karayolları Trafik Kanunu’nun 91. maddesi uyarınca zorunlu sigorta, işletenin 85. maddedeki hukuki sorumluluğunu poliçe limiti dahilinde karşılamak üzere yaptırılır. Dolayısıyla sigortacı, hesaplanan zarar ne kadar yüksek olursa olsun, kaza tarihindeki teminat limitiyle bağlıdır. Teminat limitleri maddi zarar ile bedeni zarar (sakatlanma ve ölüm) bakımından ayrı ayrı belirlenir ve her yıl güncellenir; hangi limitin uygulanacağı kaza tarihine göre tespit edilir.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, “Karayolları Trafik Kanunu'nun 92. maddesinin (f) bendi ile Zorunlu Trafik Genel Şartları'nın 3. maddesinin (e) bendi uyarınca manevi zararlar trafik sigortası teminatının dışındadır. Davalı poliçe limiti ile sınırlı sorumlu olup teminat limiti dışında olan ve teminat limiti üstünde kalan kısım yönünden herhangi bir sorumluluğu bulunmadığı gibi limit üzerinde kalan miktarın ferilerinden ve manevi tazminata düşen yargılama gideri, vekalet ücreti ve harçlardan da sorumluluğu bulunmamaktadır. Mahkemece davalı şirketin manevi tazminattan sorumlu tutulmamış olmasına rağmen manevi tazminata dair yargılama gideri, bakiye harç ve vekalet ücretinin tamamından sorumlu tutulması da doğru görülmemiştir. Yine kabule göre, Davalı şirketler, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları B.2.b maddesi uyarınca, harç, yargılama gideri ve vekalet ücretinden de poliçe limiti ile sorumlu olup yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamıştır.” Şeklinde karar vererek teminat limitini aşan kısım yönünden sorumluluğun bulunmayacağını hükme bağlamıştır. (Yargıtay 17. Hukuk Dairesi Esas: 2016/6107, Tarih: 16.07.2018)
2. Limiti Aşan Kısımdan Kimler Sorumludur?
Sorumluluğun dayanağı ve kapsamı kişilere göre farklıdır:
● Sürücü, haksız fiil sorumluluğu gereği (TBK m.49) kusuru varsa sorumludur. Sürücüye kusur yüklenemiyorsa sürücünün sorumluluğu doğmaz,
● İşleten, KTK m.85 uyarınca kusursuz sorumludur ve sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu tutulur; ancak kusursuz bir sürücünün aracında kazayı etkileyen bir bozukluk yoksa ve kaza diğer tarafın ağır kusurundan ya da mücbir sebepten doğmuşsa KTK m.86’ya göre sorumluluktan kurtulabilir,
● Teşebbüs sahibi, araç bir teşebbüsün adı altında işletiliyorsa işletenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olur.
KTK m.88/1 uyarınca bir motorlu aracın katıldığı kazada üçüncü kişinin zararından birden fazla kişi sorumluysa bunlar müteselsil sorumludur. Yargıtay da işleten, sürücü ve sigortacıyı, sigortacının yalnızca limitle ve teminat kapsamıyla sınırlı olması kaydıyla müteselsil borçlu olarak kabul etmektedir. Bu nedenle zarar gören, limit aşımı halinde işleten ve sürücüden zararın tamamını veya aşan kısmını isteyebilir.
3. Teminat Kapsamı Dışında Kalan Zararlar
Limit aşımı dışında, sigortanın hiç karşılamadığı zarar kalemlerinde de muhatap sürücü ve işlentendir. Manevi tazminat, kazanç kaybı ve araç mahrumiyet bedeli gibi dolaylı zararlar zorunlu sigorta teminatı dışında kaldığından bu kalemler için sigorta şirketine değil, doğrudan sürücü ve işletene yönelinmelidir. Ayrıca sigortacı, limit üzerinde kalan tutarın yargılama gideri ve vekalet ücretinden de sorumlu tutulamaz; bu yük işleten ve sürücüye kalır. (Yargıtay 17. Hukuk Dairesi Esas: 2016/6107, Tarih: 16.07.2018)
4. İhtiyari Mali Sorumluluk (İMM) Sigortası Varsa
Kusurlu aracın kaskosunda ihtiyari mali sorumluluk (İMM) teminatı bulunuyorsa, zorunlu sigorta limitini aşan zarar o poliçe kapsamında ve poliçedeki azami tutara kadar karşılanabilir.
Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, “İhtiyari mali mesuliyet sigortası kapsamının başlangıç noktası, zorunlu trafik sigorta limitinin üzerinde kalan kısımdır. Kapsamın sonu ise ihtiyari mali mesuliyet sigortası limitidir. Başka bir ifadeyle gerçek zarar miktarı zorunlu trafik sigorta limitini geçtiği anda ihtiyari mali mesuliyet sigortası güvencesi başlamakta ve kendi poliçesindeki limit miktarı da sorumluluğun sona erdiği nokta olmaktadır.” Şeklinde karar vererek gerçek zararın zorunlu trafik sigortası limitini aştığı anda ihtiyari sigortanın devreye girmesi gerektiğini kabul etmiştir. (Yargıtay 4. Hukuk Dairesi Esas: 2021/19625, Karar: 2022/982)
Bu nedenle sürücü ve işletene gitmeden önce kusurlu aracın poliçe bilgilerinin (zorunlu sigorta ve İMM limitlerinin) araştırılması, hem tahsil kabiliyeti hem de dava maliyeti bakımından önemlidir.
5. Usul: Komisyon, Mahkeme ve Mahsup
Sigorta Tahkim Komisyonu yalnızca sigorta şirketi aleyhine başvuruyu kabul ettiğinden, limit aşan kısım için işleten ve sürücüye karşı genel mahkemede dava açılması gerekir. Sigorta şirketine karşı açılacak davada ise önce şirkete yazılı başvuru yapılması dava şartıdır (KTK m.97).
Aynı zarar için iki yol birlikte yürütülebilir: önce sigortacıdan limit dahilinde tahsilat yapılır, kalan kısım işletene ve sürücüye karşı istenir. Bu durumda sigorta şirketinden alınan tutar, mahkemede hesaplanan zarardan mahsup edilir ve zarar gören aynı zararı iki kez tahsil edemez.
6. Sonuç
Trafik sigortacısının sorumluluğu poliçe limiti ve teminat kapsamıyla sınırlıdır; bu sınırı aşan zarar için sürücü, işleten ve varsa teşebbüs sahibi müteselsilen sorumludur. Limit aşımı bulunan dosyalarda kusurlu aracın zorunlu ve ihtiyari sigorta limitlerinin baştan araştırılması, sigortacıdan tahsil edilen tutarların mahsup edilmesi ve doğru muhataba doğru mahkemede dava açılması uygulamada sonucu belirleyen unsurlardır.
